TCK’ya Göre Malın Değerinin Azlığı ve Hukuki Uygulaması

Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) malın değerinin azlığı, haksızlık içeriğinin düşük olduğu durumlarda adaleti ve hakkaniyeti sağlamak amacıyla öngörülmüş bir indirim veya cezasızlık nedenidir. Kanun koyucu, milyon liralık bir hırsızlık ile bir ekmek hırsızlığı arasındaki “sosyal tehlike” farkını gözeterek, hakime somut olayın özelliklerine göre cezada indirim yapma veya hiç ceza vermeme yetkisi tanımıştır. 2026 yılı itibarıyla, ekonomik koşullardaki değişimler ve asgari ücret artışları, “değer azlığı” sınırlarının belirlenmesinde Yargıtay tarafından güncel birer ölçüt olarak kabul edilmektedir.

1. Malın Değerinin Azlığı Kavramı ve Hukuki Niteliği

Malın değerinin azlığı, her somut olayda malın ekonomik değerinin yanı sıra suçun işleniş biçimi ve failin kastı ile birlikte değerlendirilen bir kavramdır. TCK sistematiğinde bu durum sadece “ucuz bir malın çalınması” anlamına gelmez. Bir malın değerinin az kabul edilebilmesi için failin kastının da değeri az olan bu malı almaya yönelik olması gerekir.

Örneğin; bir markette lüks parfümler dururken sadece bir adet bisküvi alan fail için değer azlığı uygulanabilirken; kasadaki tüm paraları çalmak isteyip kasada sadece 10 TL bulabildiği için 10 TL çalan fail, “değer azlığı” indiriminden yararlanamaz. Çünkü buradaki azlık failin tercihinden değil, şanstan kaynaklanmıştır.

2. Hırsızlık Suçunda Değer Azlığı (TCK m. 145)

TCK 145. maddesi, hırsızlık suçunda değer azlığını özel bir indirim nedeni olarak düzenler. Maddede yapılan 2005 değişikliği ile hakime iki seçenekli bir takdir hakkı sunulmuştur:

• Cezada İndirim Yapılması: Malın değeri az ise hakim cezada indirim yapabilir.
• Ceza Vermekten Vazgeçilmesi: Suçun işleniş şekli ve özellikleri göz önünde bulundurularak ceza verilmesine yer olmadığına (CYOK) karar verilebilir.

2026 Yılı Yargıtay Kriteri: Yargıtay, değer azlığı sınırını belirlerken genellikle suç tarihindeki brüt asgari ücretin 1/10’u (onda biri) oranını bir eşik olarak kabul etmektedir. Ancak bu mutlak bir kural değildir; malın niteliği de önemlidir. Örneğin, bir kimsenin cüzdanından 500 TL çalınması değer azlığına girebilirken, kişinin nüfus cüzdanı veya banka kartının çalınması (maddi değeri az olsa bile) “yeniden temin zorluğu” ve “yarattığı risk” nedeniyle değer azlığı kapsamında değerlendirilmeyebilir.

3. Yağma (Gasp) Suçunda Değer Azlığı (TCK m. 150/2)

Yağma suçu, cebir veya tehdit içerdiği için hırsızlığa göre çok daha ağır cezalandırılır. Ancak TCK 150/2 maddesi, yağmaya konu malın değerinin azlığı halinde cezada indirim yapılmasını öngörür.

• İndirim Oranı: Yağma suçunda malın değerinin azlığı nedeniyle verilecek ceza 1/3’ten yarıya (1/2) kadar indirilebilir.
• Hırsızlıktan Farkı: Yağma suçunda “ceza vermekten vazgeçme” seçeneği yoktur; sadece indirim yapılabilir. Çünkü burada sadece malvarlığına değil, kişinin hürriyetine ve vücut bütünlüğüne de bir saldırı söz konusudur.

4. Zimmet Suçunda Değer Azlığı (TCK m. 249)

Kamu görevlisinin görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan malı kendisinin veya başkasının yararına kullanması olan zimmet suçunda da değer azlığı indirimi mevcuttur. TCK 249 uyarınca, zimmet suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza 1/3’ten yarıya kadar indirilir.

Zimmet suçunda hırsızlıktaki gibi “ceza vermekten vazgeçme” imkanı yoktur; zira kamu görevlisinin dürüstlük yükümlülüğünü ihlal etmesi, malın değerinden bağımsız bir haksızlık içeriği taşır.

5. İndirim Oranları ve Hakim Takdiri

TCK’da değer azlığı durumunda indirim yapıp yapmamak ve yapılacaksa oranını belirlemek hakimin takdirindedir. Ancak bu takdir hakkı keyfi değildir.

E-Tablolar’a aktar

Hakim, cezada indirim yaparken TCK m. 3 uyarınca “işlenilen fiilin ağırlığıyla orantılı” bir oran saptamalıdır. 2026 yılındaki güncel Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) kararları, hırsızlık suçunda değer azlığı indiriminin özellikle çok düşük değerlerde (Örn: 50-100 TL) 1/2’den az olmasının hakkaniyete aykırı olduğunu vurgulamaktadır.

6. Değer Azlığı ile Etkin Pişmanlık Arasındaki Fark

Malın değerinin azlığı ile etkin pişmanlık (TCK 168) sıkça karıştırılan ancak sonuçları çok farklı olan iki kurumdur.

• Değer Azlığı: Suçun işlendiği andaki malın değerine ve failin kastına dayanır. Failin sonradan bir şey yapmasına gerek yoktur.
• Etkin Pişmanlık: Suç bittikten sonra failin bizzat pişmanlık duyarak mağdurun zararını gidermesi (parayı geri vermesi, malı iade etmesi) durumudur.

Fail hem değeri az bir malı çalmış hem de sonradan pişman olup iade etmişse, her iki indirim maddesi de ayrı ayrı ve üst üste uygulanabilir. Önce değer azlığı indirimi yapılır, kalan ceza üzerinden etkin pişmanlık indirimi uygulanır.

7. 2026 Yılı Güncel Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

2026 yılı itibarıyla mahkemeler, malın değerini belirlerken suç tarihindeki piyasa fiyatlarını esas alır. Eğer çalınan eşyanın fiyatı net değilse, ticaret odalarından veya bilirkişilerden rapor alınır.

Özellikle şu hususlar indirimden yararlanmayı engelleyebilir:

1. Daha fazlasını alma imkanı varken azını alma kriteri: Fail kasada 50.000 TL varken sadece 100 TL almışsa indirim uygulanır. Ancak kasada sadece 100 TL varsa ve fail hepsini almışsa, “failin kastı tüm kasayı soymak olduğu için” indirim yapılmayabilir.
2. Özel hayatın gizliliği: İçinde maddi değeri olmayan ancak kişisel hatırası büyük olan (Örn: eski bir aile fotoğrafı) eşyaların çalınmasında değer azlığı uygulanmayabilir.

Sonuç olarak, malın değerinin azlığı TCK’da adaletin “mikro” düzeyde sağlanması için kritik bir araçtır. 2026 yılı yargılama süreçlerinde dijital deliller ve güncel ekonomik veriler, bu azlık sınırının tespitinde hakime daha teknik ve nesnel ölçütler sunmaktadır.