Mirastan feragat sözleşmesi, miras bırakan ile mirasçı arasında yapılan ve mirasçının ileride doğacak miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçmesini sağlayan resmi bir sözleşmedir. Bu sözleşme, miras hukukunda miras paylaşımının önceden planlanmasına imkân tanıyan önemli bir hukuki araçtır.
Türk hukukunda mirastan feragat sözleşmesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, bu sözleşmenin geçerli olabilmesi için sıkı şekil şartları öngörmüştür.
Mirastan feragat sözleşmesi, miras bırakan ile yasal veya atanmış mirasçı arasında yapılan ve mirasçının ileride doğacak miras hakkından vazgeçmesini konu alan iki taraflı bir sözleşmedir.
Bu sözleşme:
- Sağlar arası bir işlemdir,
- Noter huzurunda resmi şekilde yapılır,
- Miras bırakanın sağlığında hüküm doğurmaz,
- Ölümle birlikte sonuç doğurur.
Feragat eden mirasçı, sözleşmede belirtilen kapsam doğrultusunda miras payı talep edemez.
Mirastan Feragat Türleri
Mirastan feragat iki şekilde olabilir:
1. İvazlı (Bedelli) Feragat
Mirasçı, belirli bir bedel veya malvarlığı karşılığında miras hakkından vazgeçer. Örneğin miras bırakan sağlığında taşınmaz devri yaparak mirasçının ilerideki miras payından vazgeçmesini sağlayabilir.
Bu durumda feragat eden mirasçı, miras açıldığında terekeye dahil edilmez.
2. İvazsız (Bedelsiz) Feragat
Mirasçı herhangi bir karşılık almaksızın miras hakkından vazgeçer. Bu durumda feragat edenin altsoyu, aksi kararlaştırılmadıkça mirasçılık sıfatını koruyabilir.
Şekil Şartları
Mirastan feragat sözleşmesi resmi vasiyetname şeklinde yapılmalıdır. Noter huzurunda düzenleme şeklinde yapılmayan feragat sözleşmeleri geçersizdir.
Sözleşmede:
- Tarafların açık irade beyanı,
- Feragatin kapsamı (tam veya kısmi),
- İvaz varsa bedelin niteliği
açıkça belirtilmelidir.
Şekil şartına uyulmaması halinde sözleşme hükümsüz olur.
Feragatin Kapsamı
Feragat:
- Tüm miras hakkından,
- Belirli bir maldan,
- Saklı paydan
olabilir.
Sözleşmede kapsam açıkça belirtilmemişse yorum yoluyla belirlenir. Uygulamada çoğunlukla tüm miras hakkından feragat söz konusu olur.
Saklı Pay ve Feragat
Saklı pay, belirli mirasçıların miras bırakanın tasarruflarına karşı korunan payıdır. Mirastan feragat sözleşmesi ile saklı paydan da vazgeçilebilir.
Ancak bu vazgeçme açık irade beyanı içermelidir. Aksi halde yalnızca yasal miras payı bakımından sonuç doğurabilir.
Feragatin Sonuçları
Mirastan feragat sözleşmesinin başlıca sonuçları şunlardır:
- Feragat eden mirasçı terekeye dahil edilmez.
- İvazlı feragatte altsoy mirasçı olamaz.
- İvazsız feragatte altsoy, aksi kararlaştırılmadıkça mirasçı olabilir.
- Feragat eden tenkis davası açamaz.
Feragat, miras bırakanın ölümüyle hüküm ifade eder.
Altsoy Üzerindeki Etkisi
Feragatin altsoya etkisi sözleşmenin niteliğine göre değişir:
- İvazlı feragatte, feragat edenin altsoyu da mirasçılık sıfatını kaybeder.
- İvazsız feragatte, altsoy mirasçı olabilir.
Taraflar sözleşmede aksi yönde hüküm koyabilir.
Feragat ile Mirasın Reddi Arasındaki Fark
Mirastan feragat sözleşmesi ile mirasın reddi sıklıkla karıştırılır.
Mirastan feragat:
- Miras bırakan hayattayken yapılır.
- Sözleşmeye dayanır.
- Önceden planlama sağlar.
Mirasın reddi:
- Miras bırakanın ölümünden sonra yapılır.
- Tek taraflı irade beyanıdır.
- 3 aylık süreye tabidir.
Dolayısıyla feragat sözleşmesi geleceğe yönelik bir miras planlama aracıdır.
İptali ve Geçersizliği
Mirastan feragat sözleşmesi şu hallerde iptal edilebilir:
- İrade sakatlığı (hile, tehdit, hata)
- Ehliyetsizlik
- Şekil şartına uyulmaması
- Hukuka veya ahlaka aykırılık
İptal davası genel mahkemelerde açılır ve ispat yükü iddia edene aittir.
Zamanaşımı
Feragat sözleşmesinin iptali için açılacak davalarda genel zamanaşımı ve hak düşürücü süre hükümleri uygulanır. İrade sakatlığına dayanan iptal taleplerinde bir yıllık süre söz konusu olabilir.
Her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Uygulamada Mirastan Feragat
Mirastan feragat sözleşmesi özellikle şu durumlarda tercih edilir:
- Aile içi şirketlerde pay devri planlaması
- Taşınmazın belirli mirasçıya bırakılmak istenmesi
- Miras paylaşımında ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi
- Sağlığında mal devri yapılan çocuğun mirastan çıkarılmak istenmesi
Bu sözleşme, miras bırakanın iradesini güçlendiren bir planlama aracıdır.
Vergisel Boyut
İvazlı feragat sözleşmelerinde yapılan devir işlemleri bağış niteliği taşıyabilir ve veraset ve intikal vergisi doğurabilir. Taşınmaz devri varsa tapu harcı gündeme gelebilir.
Bu nedenle sözleşme yapılmadan önce mali sonuçların değerlendirilmesi önemlidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Mirastan feragat sözleşmesine ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Yetkili mahkeme ise murisin son yerleşim yeri mahkemesidir.
Sonuç
Mirastan feragat sözleşmesi, miras bırakan ile mirasçı arasında yapılan ve mirasçının ileride doğacak miras hakkından vazgeçmesini sağlayan resmi bir sözleşmedir. Noter huzurunda düzenleme şeklinde yapılması zorunludur ve miras bırakanın ölümüyle birlikte hüküm doğurur.
İvazlı veya ivazsız olarak yapılabilen bu sözleşme, altsoyun mirasçılığı üzerinde farklı sonuçlar doğurabilir. Saklı paydan feragat mümkün olmakla birlikte açık irade beyanı gerektirir.
Miras hukukuna ilişkin uyuşmazlıkların önlenmesi ve aile içi dengeyi sağlamak amacıyla mirastan feragat sözleşmesi önemli bir hukuki araçtır. Ancak şekil şartları, vergisel sonuçları ve iptal ihtimalleri nedeniyle sürecin dikkatle yürütülmesi büyük önem taşır.
Bir yanıt yazın