Ticari işletme, ticaret hukukunun merkezinde yer alan temel kavramlardan biridir. Bir faaliyetin ticari sayılıp sayılmayacağının belirlenmesinde ve buna bağlı olarak uygulanacak hukuki rejimin tespitinde ticari işletme kavramı belirleyici rol oynar.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 11. maddesine göre:
Ticari işletme, esnaf işletmesi sınırlarını aşan düzeyde gelir sağlamayı hedefleyen, faaliyetleri sürekli ve bağımsız şekilde yürütülen işletmedir.
Bu tanımdan hareketle ticari işletmenin dört temel unsurdan oluştuğu kabul edilmektedir:
- Gelir sağlama amacı
- Süreklilik
- Bağımsızlık
- Esnaf işletmesi sınırlarını aşma
Bu unsurların tamamının birlikte bulunması halinde, bir işletme hukuken ticari işletme niteliği kazanır.
Ticari İşletmenin Önemi
Ticari işletme kavramı, yalnızca teorik bir tanım değildir. Bu kavram;
- Tacir sıfatının kazanılması,
- Ticaret siciline tescil zorunluluğu,
- Ticari defter tutma yükümlülüğü,
- Ticari davaların kapsamı,
- İflas hükümlerinin uygulanması,
gibi birçok önemli hukuki sonucu doğurur.
Bu nedenle bir faaliyetin ticari işletme sayılıp sayılmadığının doğru tespiti, hem gerçek kişiler hem de şirketler açısından hayati önem taşır.
Ticari İşletmenin Unsurları Nelerdir?
Bir işletmenin ticari işletme olarak kabul edilebilmesi için aşağıdaki dört temel unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir.
1. Gelir Sağlama Amacı
Kazanç Amacı Ne Demektir?
Ticari işletmenin en temel unsuru, gelir elde etme amacıyla faaliyet gösterilmesidir. Buradaki amaç, mutlaka fiilen kâr elde edilmesi değil; kâr elde etmeye yönelik faaliyet yürütülmesidir.
Başka bir ifadeyle:
İşletmenin zararla sonuçlanması, onun ticari işletme niteliğini ortadan kaldırmaz.
Önemli olan, faaliyetlerin ekonomik menfaat elde etmeye yönelmiş olmasıdır.
Hangi Faaliyetler Gelir Amacı Taşır?
- Üretim
- Alım-satım
- Hizmet sunumu
- Taşıma
- Depolama
- Pazarlama
- Dağıtım
Bu faaliyetlerin tamamı, kazanç amacı taşıdığı takdirde ticari işletme kapsamında değerlendirilir.
Kar Amacı Olmayan Faaliyetler Ticari İşletme Sayılır mı?
Hayır. Dernek, vakıf ve kamu kurumları tarafından sosyal amaçlarla yürütülen faaliyetler, gelir elde edilse dahi ticari işletme sayılmaz. Ancak bu kurumların ayrı bir ticari işletme kurmaları halinde, bu işletme ticari sayılır.
2. Süreklilik Unsuru
Süreklilik Ne Anlama Gelir?
Süreklilik, faaliyetin tek seferlik veya geçici değil, devamlı ve düzenli şekilde yürütülmesini ifade eder.
Bir işletmenin ticari sayılabilmesi için:
- Faaliyetin belirli bir plan çerçevesinde
- Devamlılık arz edecek şekilde
yürütülmesi gerekir.
Tek Seferlik Faaliyetler Ticari İşletme Sayılır mı?
Hayır. Örneğin:
- Tek seferlik araç satışı
- Arızi emlak satışı
- Tek defaya mahsus organizasyon
gibi faaliyetler süreklilik taşımadığından ticari işletme oluşturmaz.
Mevsimlik Faaliyetlerde Süreklilik Var mıdır?
Evet. Mevsimsel olarak yürütülen işler de düzenli ve planlı tekrar ediyorsa süreklilik unsuru gerçekleşmiş sayılır.
Örneğin:
- Yaz aylarında faaliyet gösteren turizm işletmeleri
- Kış sezonunda çalışan kayak merkezleri
süreklilik unsuru taşır.
3. Bağımsızlık Unsuru
Bağımsızlık Ne Demektir?
Bağımsızlık, işletmenin faaliyetlerini kendi adına ve hesabına yürütmesi anlamına gelir.
Başka bir ifadeyle:
Faaliyet, bir başkasının emir ve talimatı altında değil, kendi iradesiyle yürütülmelidir.
Bağımsız Olmayan Faaliyetler
Aşağıdaki kişiler genellikle bağımsız sayılmaz:
- İşçiler
- Memurlar
- Ücretli çalışanlar
- Maaş karşılığı çalışan yöneticiler
Bu kişiler, kendi adına değil işveren adına faaliyet yürüttüklerinden ticari işletme sahibi sayılmaz.
Bayiler ve Franchise İşletmeler Bağımsız Sayılır mı?
Evet. Bayiler ve franchise işletmeler, kendi ticari risklerini üstlendikleri için hukuken bağımsız kabul edilir.
4. Esnaf İşletmesi Sınırlarını Aşma
Esnaf İşletmesi Nedir?
Türk Ticaret Kanunu’na göre esnaf:
Ekonomik faaliyeti, sermayesi ve emeğiyle sınırlı olan ve kazancı tacir sayılmasını gerektirmeyecek düzeyde olan kişidir.
Esnaf – Tacir Ayrımı Nasıl Yapılır?
Bu ayrım yapılırken;
- İş hacmi
- Çalışan sayısı
- Sermaye miktarı
- Gelir düzeyi
dikkate alınır.
Bu sınır aşıldığında, işletme artık ticari işletme sayılır ve sahibine tacir sıfatı kazandırır.
Esnaf Sınırları Nasıl Belirlenir?
Esnaf sınırları, Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenen parasal limitlere göre tespit edilir ve her yıl güncellenir.
Ticari İşletmenin Hukuki Sonuçları
Bir işletmenin ticari sayılması, birçok önemli hukuki sonucu beraberinde getirir:
1. Tacir Sıfatının Kazanılması
Ticari işletme işleten kişi otomatik olarak tacir sıfatını kazanır.
Bu sıfat;
- Basiretli tacir gibi davranma,
- Ticari defter tutma,
- İflasa tabi olma,
gibi yükümlülükler doğurur.
2. Ticaret Siciline Tescil Zorunluluğu
Ticari işletme;
- Ticaret siciline tescil edilmeli,
- İlan edilmelidir.
Bu yükümlülük, üçüncü kişilerin hukuki güvenliği açısından zorunludur.
3. Ticari Defter Tutma Yükümlülüğü
Tacirler;
- Yevmiye defteri
- Defteri kebir
- Envanter defteri
tutmak zorundadır.
4. Ticari Davalara Tabi Olma
Ticari işletmeden doğan uyuşmazlıklar:
Ticari dava niteliği taşır ve Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülür.
5. İflas Hükümlerine Tabi Olma
Tacirler, borçlarını ödeyememeleri halinde iflas hükümlerine tabi olur.
Bu durum, ticari işletme sahipleri için çok ciddi bir hukuki sonuçtur.
Ticari İşletme Türleri
1. Gerçek Kişi Ticari İşletmeleri
Şahıs işletmeleri bu gruba girer.
2. Şirket Ticari İşletmeleri
- Limited şirket
- Anonim şirket
- Kolektif şirket
- Komandit şirket
3. Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Devlete ait ticari işletmeler.
Ticari İşletmenin Devri
Ticari işletme, aktif ve pasifleriyle birlikte devredilebilir.
Bu durumda:
- Devir sözleşmesi yazılı yapılmalı,
- Ticaret siciline tescil edilmelidir.
Aksi halde devir üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmez.
Ticari İşletmenin Rehni ve Haczi
Ticari işletme;
- Rehnedilebilir
- Haczedilebilir
- İpotek edilebilir
Bu işlemler, ticaret siciline tescil edilmek zorundadır.
Ticari İşletme ile İlgili En Çok Sorulan Sorular
Şahıs şirketi ticari işletme sayılır mı?
Evet. Şahıs şirketleri de ticari işletme niteliği taşır.
E-ticaret yapanlar ticari işletme midir?
Düzenli, sürekli ve kazanç amaçlı faaliyet yürüten tüm e-ticaret girişimleri ticari işletme sayılır.
Instagram üzerinden satış yapanlar tacir midir?
Faaliyet:
- Sürekli
- Düzenli
- Gelir amaçlı
ise ticari işletme sayılır ve tacir sıfatı doğar.
Sonuç
Ticari işletme kavramı, ticaret hukukunun temelini oluşturur. Bir faaliyetin ticari sayılması, kişilere önemli haklar kazandırdığı gibi ağır yükümlülükler de yükler.
Bu nedenle ticari faaliyet yürüten kişilerin:
- Hukuki statülerini doğru belirlemesi,
- Vergi ve ticaret mevzuatına tam uyum sağlaması,
- Profesyonel hukuki danışmanlık alması
büyük önem taşır.
Bir yanıt yazın